• Riekje en Jan Frens in de achtertuin van hun woning aan de Geversweg (foto Peter van Eerden)

    Peter van Eerden
  • Het markante huis van de familie Frens in de Zanderij (foto Peter van Eerden)

    Peter van Eerden

De mensen van de Zanderij: Jan en Riekje Frens

CASTRICUM De Zanderij moet worden omgevormd tot natuur. Maar er wonen en werken wel mensen, mét hun verleden, belangen en passies. Wie zijn die mensen en wat houdt ze bezig? Peter van Eerden ging op pad en schetst een serie portretten. Deze week het laatste.

Peter van Eerden

Sint Nicolaas woonde vroeger op de Zanderij! Oudere dorpelingen weten het nog: vlakbij de parkeerplaats naar de duinen, in het met riet gedekte huis, tot eind jaren '70 bewoond door boswachter Van Elven. Jarenlang was hij vaste Sinterklaas van Castricum, vandaar. De droomplek is sinds 1981 het domein van Jan en Riekje Frens, nu de op één na langst wonenden op de Zanderij. En net als Sinterklaas, weten ze vrijwel alles van iedereen: "Wij zijn de ogen en oren van de Zanderij".

VELUWE Ze komen beiden oorspronkelijk uit Drenthe. Jan studeerde bosbouw en cultuurtechniek aan de Hoge School in Arnhem en werd na wat omzwervingen beheerder bij Staatsbosbeheer op de Veluwe. "Daar werd ik getipt om te solliciteren als rentmeester bij PWN. Ik had eerder in Haarlem gewerkt en was gecharmeerd van het gevarieerde werkgebied tussen Bloemendaal en Bergen". Riekje zegde haar baan op als docente aan een landbouwhuishoudschool en volgde haar man vanuit Nunspeet naar Castricum: "Met twee kinderen en de derde op komst."

PARADIJS Tussen de scharrelende krielkippen op het erf vertelt ze: "De kinderen zijn hier dicht bij het dorp opgegroeid in een paradijs, een unieke plek met veel groen en ruimte, waar nu ook onze vijf kleinkinderen van genieten". Maar er is volgens Jan ook een keerzijde: "We kwamen van een eigen huis in een dienstwoning, architectonisch geweldig maar technisch een ramp, halfsteens en niet geïsoleerd. Het is een monument waar aan de buitenkant, maar ook van binnen, niet veel of tegen hoge kosten mag worden veranderd". Hoewel ze bijna altijd op pantoffels lopen omdat de vloer zo koud is, overheerst het woonplezier: "We genieten samen van elke dag en gaan hier nooit meer weg".

OORLOG Hun huis is het enige dat tijdens de oorlog in de Zanderij is blijven staan. Jan: "Alles werd op last van de Duitsers afgebroken. Er kwam een radarinstallatie waarvoor militairen waren ondergebracht in een bunker. Die vonden dit huis natuurlijk veel leuker. Ze vierden er feest met lokale dames en zijn daarvoor later naar een strafkamp gestuurd. Daarna is het ook gebruikt als een kantine voor officieren. Achter het behang zijn nog altijd sporen uit die tijd zichtbaar."

KONIJNTJE Jan was relatief jong toen hij beheerder werd van het 'groene deel' van PWN: "Ik coördineerde de werkzaamheden van wel 80 medewerkers, was belast met het beheer van gebouwen en regelde de verpachtingen, waaronder die van Zanderij. Veel pachters waren dus ook onze buren, niet altijd gemakkelijk, maar ik heb door een open houding nooit problemen gehad. Wel af en toe met stropers, maar dat was meer een spel met kwajongens dan met boeven. Het hoorde bij de volkscultuur; vooral onder de 'derpers' van Egmond en Wijk aan Zee. Je telde daar pas mee als je af en toe een konijntje stroopte".

REURING Ook Riekje vond haar draai in Castricum, onder meer als docente voedingsmiddelentechnologie aan het Clusius College. Naast moeder van uiteindelijk vier kinderen was ze toch vooral ook ´de vrouw van´: "Jan werkte zeven dagen in de week en was dag en nacht beschikbaar. We woonden in ons werk en er was altijd reuring in huis. Ik hoorde van alles en leefde mee, was voor Jan een klankbord en verrichtte de nodige hand- en spandiensten."

BOMEN Oud-rentmeester Frens is lid van de Monumentenraad, een gemeentelijk orgaan dat het college van B&W adviseert. Hij maakt zich daarin sterk voor het behoud van 'aardkundige monumenten'. Zo is hij nog steeds begaan met het duingebied en maakt zich zorgen over de ongebreidelde kap van bomen: "Zover mogelijk naar de kust in de grijze duinen is dat oké. Alleen wordt vergeten om ook weer nieuwe bomen te planten. Dat komt door het ontbreken van een brede ecologische visie en de inbreng van eenzijdige specialisten. De éen heeft verstand van bos, de ander van water en weer een ander van insecten. De samenhang ontbreekt. Vroeger was PWN erg gelaagd. Nu zijn er alleen nog bazen voor de bedrijfsvoering en medewerkers achter computers die buiten nauwelijks zichtbaar zijn."

DRUK Ook strijdt hij voor het behoud van de open ruimte tussen het dorp en de binnenduinrand in het 'Platform behoud Zanderij'. Als mede-woordvoerder was hij betrokken bij de realisatie van de kadernota Zanderij-Noord: "PWN heeft recent weer aankopen gedaan en ik ben voorstander van verdere natuurontwikkeling in het gebied." Die moet wel aan regels worden gebonden: "Vroeger was het hier door de week stil en druk in de weekends. Nu is het altijd druk. Vooral Hof van Kijk-Uit is favoriet en trekt een hoop verkeer. Het recent door PWN gerealiseerde 'plas-dras gebied' langs de Geversweg moet tijd krijgen om te groeien en is daarom niet toegankelijk. Maar wat zie ik dagelijks gebeuren? Ruiters drenken er paarden en wandelaars gooien stokken in het water. Ze sturen er doodleuk hun hond achter aan." Eens boswachter, altijd boswachter dus?" Ik kom niet van los van mijn vak en heb aangedrongen op strengere handhaving!"

PRATER Ten slotte: als Jan Frens op zijn praatstoel zit kan de klok maar beter worden stil gezet. Kleinzoon Jonathan weet er alles van. Hij verzuchtte onlangs: "Ik ga nooit meer met opa naar het dorp. Hij kent iedereen en blijft altijd overal staan praten".

(De schrijver bedankt iedereen die aan deze serie heeft bijgedragen; pve)