• In de speeltuin, met daarachter de bouwlocatie. Hans Molenaar (BBC), links met baksteen in de handen naast de omwonenden.

    Alex van der Leest
  • Impressie inbrei-locatie met Google Maps. In de witte cirkel is de bouwlocatie, de groene is de speeltuin en de rode het groen aan de overkant. Alle drie gemeentegrond.

    Alex van der Leest

Onderzoek (1): Geen woningbouw na 'knallende oorlog' aan de Van Speykkade

CASTRICUM Het is topprioriteit voor de gemeente. "Tempo maken met het bouwen van woningen die aansluiten bij de vraag van jongeren, gezinnen en ouderen, in zowel rafelranden als binnen de dorpskernen; verhogen van het percentage sociale huurwoningen", zegt het raadsprogramma. De grootste kans om die ambitie waar te maken is op de schaarse plekken waar de gemeente zelf grondeigenaar is. Zoals de 'inbrei-locatie' Van Speykkade. Het zijn echter geen woningen die hier worden gebouwd; er komt een biljartcentrum. Zonder ook maar één woonlaag erboven, eronder of er omheen. Wat ging er mis? Deel 1 van een onderzoek naar projectontwikkeling in Castricum.

Alex van der Leest

BURGERVERZET Volgens het Masterplan Inbreidingen (2009) ligt aan de Van Speykkade een kans voor de bouw 10-15 appartementen. Als de plek vrijkomt meldt zich in 2013 ontwikkelaar Amvest. Die wil er een gastenhuis voor dementerenden neerzetten. B&W steunen dat. Dat plan wordt echter volledig stuk geschoten door de omwonenden. Die zijn er te laat bij betrokken, het geplande gebouw is volgens hen veel te groot en er wordt getornd aan de plek van het speeltuintje – verplaatsen naar de overkant (zie kaartje) is voor hen volstrekt onbespreekbaar.

NIEUW PLAN Amvest ziet stilletjes van het voornemen af en b en w halen bakzeil. Daarna komt de gemeente met de omwonenden tot een beperkter plan, een nieuw 'ruimtelijk kader'. Minder groot dan met Amvest, maar wel met mogelijke woningbouw en de speeltuin blijft op de huidige plek. Vergeleken met het Masterplan veel minder omvangrijk, maar wel groter dan het huidige bestemmingsplan – wijziging daarvan kost tijd en vraagt vaststelling door de gemeenteraad. Zover komt het echter niet.

DE POLITIEK Intussen heeft BBC (Biljart en Bridge Club) namelijk aan de gemeenteraad uitgelegd dat dringend een nieuw onderkomen wordt gezocht. BBC heeft al lokaties bekeken, maar krijgt het maar niet rond. De politiek schiet te hulp. Die wijst op de Van Speykkade. Ook omwonenden steunen BBC. Vooral de VVD zet zich voor de biljarters in. Die partij brengt initiatiefnemer BBC zelfs in contact met ontwikkelaars met een ontwerp voor biljartcentrum plús woningbouw. Dat voorstel wordt echter door omwonenden afgewezen.

BBC KIEST Intussen neemt de gemeenteraad kort na de verkiezingen in april 2018 unaniem een motie aan die BBC koppelt aan de Van Speykkade. BBC krijgt van de gemeente zomaar twee opties: aan de slag met het 'ruimtelijk kader', of bouwen binnen het bestaande bestemmingsplan. Initiatiefnemer BBC kiest voor het laatste. Dat is de eenvoudigste oplossing en bovendien is er enige haast, wegens de jaarlijkse huurtermijn op de huidige biljart-locatie.

AANBOD De initiatiefnemer (BBC) krijgt de business case vervolgens niet rond met de gevraagde grondprijs. Weer schiet de gemeente te hulp en biedt een erfpachtconstructie aan (30 jaar). Een voorstel van BBC, met als argument het gelijkheidsprincipe. "Net als bijvoorbeeld Oud Castricum, en sportverenigingen." Vanaf september 2019 wordt aan de Van Speykkade gebiljart.

RESULTAAT Geen woningbouw aan de Van Speykkade, de gemeenteraad verwijst de eigen ambitie uit het (door de raad na inspraak vastgestelde) Masterplan en zelfs het meer coulante 'ruimtelijk kader' - in wezen al een ruimhartig compromis - stilletjes naar de prullenmand.

Knallende oorlog

DE OVERKANT Gemeentebestuurders hebben gemengde gevoelens over het burgerverzet. Oud-wethouder Marcel Steeman: "De weerstand tegen het Gastenhuis was volkomen onverwacht. Het ging over de massa van het gebouw, maar vooral over het speeltuintje. Het grasveldje aan de overkant was ook van de gemeente. Dus het idee van de gemeente was, doe het speeltuintje naar de overkant. Dat wilden de buurtbewoners niet, dat speeltuintje moest daar blijven. Dat halveerde de ontwikkelmogelijkheden en beïnvloedde de grondprijs. Dat ging hard tegen hard. Knallende oorlog. Dat werd meteen erg vuil gespeeld. Er kwamen meteen formele klachten. Zelfs tegen de burgemeester toen die probeerde te bemiddelen. Het is compleet ontploft." Later werden bijna alle klachten ingetrokken.

Die weerstand bij omwonenden was toch terecht? Steeman: "Niet echt, want de Raad van State heeft heel vaak gezegd: als je zicht hebt op binnenstedelijk groen, dan kun je er niet vanuit gaan dat dat zo blijft. Je kan niet claimen dat je voor altijd en eeuwig recht hebt om hetzelfde te blijven uitkijken als je ergens binnenstedelijk woont. Je kan planschade krijgen (compensatie voor waardedaling van je huis, red.), maar dat vaak niet eens."

Verboden terrein

DE SPEELTUIN Bouwplannen aan de Van Speykkade zorgden de afgelopen jaren dus voor veel weerstand en kwaadheid bij omwonenden. Toch klinken ze heel gastvrij: "Zaterdag om 13.00 uur komen we even kort bij elkaar in het speeltuintje om kleuren uit te zoeken voor het gebouwtje. U bent ook welkom." Dus uw verslaggever is ruim op tijd present in het speeltuintje. Het oude Rode Kruisgebouwtje is er niet meer. Naast het speeltuintje is nu een grote zandbak, daar komt het biljartcentrum.

KLEUREN Eén voor één komen de omwonenden uit hun huizen tevoorschijn. Initiatiefnemer Hans Molenaar (BBC) komt ook langs, hij heeft nog eens met de architect gepraat. Met een baksteen in de hand stapt hij uit zijn auto. "Dit worden de stenen." Dat wordt goed ontvangen. Verder laat hij getekende impressies zien, de oostelijke muur is een groot vlak zwart metaal. "Dit stelt de architect voor." De eerste reacties zijn verdeeld. De een: "Als die architect er tegenover zou wonen, had ie dat nooit gekozen." De ander: "Ja, er zijn altijd mensen die ergens tegen zijn." Molenaar: "De gemeente zet er keurig weer groen omheen. Daardoor kan het best wat donkerder zijn." Ze werden het eens.

VERBODEN Een aanwezige legt uit hoe het gegaan is: "Eerst wilde de gemeente dit hele vlak laten volbouwen. Tweehoog. Schandalig toch! Dat hebben we dus verboden. Iedereen houdt toch van het groen voor de deur en dan komt de gemeente met die inbreiplannen. Dat wil toch niemand? En dan wilde de gemeente het speeltuintje naar de overkant verplaatsen. Dat kan echt niet. Ons is beloofd dat het tuintje hier kon blijven. Hoe durven ze. Hier is er veel beter zicht op de kinderen en anders moeten ze oversteken."

EEN HEK Molenaar: "De kinderopvang De Springplank krijgt een eigen ruimte, met aan de zijkant natuurlijk openslaande deuren zodat de kinderen direct toegang hebben tot de speeltuin." Een omstander vult aan: "Ja, en om het speeltuintje moet natuurlijk een hek of heg komen. Dat is er ooit wel eens geweest, maar de gemeente had dat om één of andere reden weer weggehaald."

BILJART EN BUURTCENTRUM Molenaar: "Het nieuwe gebouw wordt ruim vier meter hoog. De aannemer zet het neer en dan doen wij (leden van BBC) de afwerking: vloeren, lambrisering, schilderen en dergelijke. We krijgen de exploitatie rond door verhuur aan kinderopvang, stichting Welzijn (ouderenzorg) en de schakers. En dan is er natuurlijk de opbrengst van de bar. En ja, misschien gaat ook een bridgeclub er gebruik van maken." Molenaar vertelt ook dat de biljardclubs maar liefst 170 leden hebben. Voor de financiering is men bezig om een ANBI-status te krijgen.

Masterplan
De Van Speykkade was geschikt voor woningbouw zegt het door de raad in 2009 goedgekeurde Masterplan Inbreidingen. Oud-wethouder Christel Portegies (VVD) kijkt terug: "Dat is geen grabbelton met inbrei-ideetjes. Met het Masterplan zien we de mogelijkheden in het dorp in samenhang. Dat maakt gemeentelijke regie mogelijk, zodat je bijvoorbeeld op de ene plek, op gemeentegrond tot 100 % sociale huur komt en op een andere plek alleen dure koop. Voor een goede regie is gemeentelijk overzicht nodig." Toch kwam het er op de Van Speykkade helemaal niet van. Zelfs niet een beetje – ondanks de poging met het 'ruimtelijk kader'. Politiek opportunisme?

Oordeel politici

"Een belachelijk staaltje cliëntelisme", zegt oud-wethouder Marcel Steeman (D66). Hannie Lutke Schipholt (GroenLinks) noemt het liever 'dorpsisme' – term uit rapport over de bestuurscrisis (2016).

Waarom cliëntelisme? Steeman: "Het gaat bij de gemeente om het algemeen belang. Je bent hier als gemeente aan zet. Inbreiden in je eigen gemeente. Wat is de beste invulling? BBC ging slim de politiek opporren en de politiek zegt: 'zij moeten die vergunning krijgen'. Terwijl intussen de business case nog niet eens helemaal rond was. Toch werd het vooral door de VVD gepusht en gepusht."

De raad koos april 2018 toch unaniem voor BBC op die plek? Er klonk alleen gemor van PvdA en GroenLinks over de precedentwerking. Steeman: "Die motie is er gekomen toen er nog geen nieuwe coalitie zat en iedereen elkaar te vriend wilde houden. Als er een meerderheid voor een voorstel is en je moet nog iets met elkaar, dan kan een motie zomaar unaniem worden aangenomen."

Lutke Schipholt: "Ja, want begrijp goed wat in die periode speelde. En we stemden voor, omdat het al vergevorderd was, en we BBC niet onnodig wilden hinderen als de zaak toch al beklonken was. Steeman werkte net zo hard mee met het 'cliëntelisme' van de VVD in de hoop op een beloning in de formatie?"

Hoe zat het met het 'ruimtelijk kader'? Steeman: "Mijn idee was dat door de raad te laten vaststellen, waarna ook andere geïnteresseerden zich konden melden."

Lutke Schipholt: "Wij interpreteerden die verwijzing van B&W naar het 'ruimtelijk kader' meer als onderbouwing voor het goedkeuren van het vestigen van BBC op die plek."

Ging het dan anders toen Amvest zich meldde? Steeman: "Amvest had een plan voor een Gastenhuis voor dementerenden. Een wenselijke ontwikkeling en ze boden de grondprijs. Waarom niet? Maar ja, dat is eigenlijk net zo beperkt gedacht als nu met BBC. Ook toen is het niet in de markt gezet."

In de markt gezet? Steeman: "Dit is gemeentegrond, met de gemeente als verkopende partij en de gemeente als vergunningverlenende partij. Dan geef je duidelijk aan wat het kader is waarbinnen ontwikkeld kan worden, vervolgens zet je het op je website 'open voor inschrijvingen'. En dán pas kijk je wat de beste optie is." (AvdL)

Deze pagina kwam tot stand met een subsidie van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.