• Tineke Jonkman in actie tijdens de voorstelling 'Zeemeermin en de linke soep'

    Henk de Reus
  • 'Dappere Dodo' (KRO tv kinderserie met marionet poppen, tussen 1955 en 1964)

    Bron: Instituut voor Beeld en Geluid

Tineke Jonkman's poppentheater: ook voor (zeer) oud

UITGEEST Tineke Jonkman (55) timmert al vijf jaar aan de weg met haar poppentheater. Zij richt zich op het jongere publiek, maar sinds kort heeft zij een nieuwe doelgroep ontdekt: ouderen in verzorgings- en verpleeghuizen.

Henk de Reus

Uit de vele kindermondjes klinkt het 'oei' en 'ah' als 'Zeemeermin' op weg is naar een feestje op de bodem van de zee en onderweg verstrikt raakt in plastic afval. Dat is 'linke soep' natuurlijk. Een aantal kinderen beleeft de theatervoorstelling van Tineke Jonkman (55) zo echt, dat zij opstaan om 'Zeemeermin' persoonlijk van de plastic troep te bevrijden.

"Poppentheater is weer helemaal terug', aldus Tineke. "Het was de voorganger van de t.v. In de Middeleeuwen bestond er al een soort poppenkast. Kasteelheren gebruikten dit als middel om boodschappen aan hun onderdanen (meestal analfabeet) over te brengen. In de Tweede Wereldoorlog werden poppentheater voorstellingen ondergronds gehouden, meestal met de bedoeling om de bezetter op de hak te nemen. Eind 19de eeuw kwam poppenkast pas in de kinderhoek terecht. Meestal ging het dan over Jan Klaassen en Katrijn. Op de Dam wordt, tot op de dag van vandaag, in de zomermaanden nog elke week een voorstelling gespeeld.

TV SERIES Met de komst van de t.v. raakte het poppentheater aanvankelijk uit beeld. Later - de vijftigers en zestigers onder ons herinneren zich dit ongetwijfeld nog - verschenen de marionetten t.v. series 'Coco en de vliegende knorrepot' en 'Dappere Dodo'. In die tijd werden de ledematen van de poppen bewogen met touwtjes en stangetjes. Het geheel kwam wat 'houterig' over, maar als kind lette je daar niet op omdat je helemaal in het verhaal zat. Modernere versies als 'Sesamstraat' en 'de Fabeltjeskrant' volgden. Het laatste programma was bedoeld voor kleuters, maar door allerlei toespelingen op de landelijke politiek keken volwassenen er ook graag naar. Inmiddels waren de stangetjes en touwtjes verleden tijd omdat er meer met handpoppen werd gewerkt. Hierdoor kwamen de bewegingen van de personages natuurlijker over.

INTERACTIE Tineke: Ik vind het een uitdaging om in de huidige "digitale wereld" de kinderen op een ouderwetse "analoge" manier te boeien. Voor de échte beleving geeft een beeldscherm (tv of tablet) veel beperkingen. Dat blijft tweedimensionaal. Dit geldt eigenlijk ook voor poppenkast.

Omdat wij vooral de interactie met het publiek zoeken, hebben wij besloten om 'uit' de kast te komen. Wij spelen dus niet meer in een poppenkast maar op tafels in een kamerbreed decor. Tijdens het spel zoeken we steeds contact met het publiek en gaan we soms ook de zaal in. Dat dit aanslaat blijkt uit de volgende gebeurtenis. Onze heks vloog tijdens een voorstelling op haar bezem door de zaal. Een rijtje kinderen op een bankje deinsde tegelijkertijd achteruit en viel pardoes ondersteboven! Gelukkig vingen de ouders die erachter zaten ze tijdig op. Een hilarisch moment!"

PLEZIER Tineke is creatief en ondernemend en was al jaren op zoek naar een manier om uiting te kunnen geven aan haar talenten. Met het poppentheater kan ze haar ei goed kwijt. Tineke noemt zichzelf 'amateur poppenspeelster', maar als je haar voorstellingen bezoekt, zie je dat hier in werkelijkheid een professional aan het werk is. Tineke haalt haar voldoening uit het plezier dat de jonge kijkertjes tijdens haar voorstellingen beleven.

Rob Bakker is haar vaste secondant. Hij bouwt de decors voor Tineke en zorgt voor de belichting, de muziek en de geluidseffecten. Tijdens de voorstelling blijkt dat zij goed op elkaar zijn ingespeeld. Op het moment dat Zeemeermin 'rondzwemt' in de zaal hoor je onderwatergeluiden en geborrel. Net echt. Er klinkt een luide gil van een jongetje uit de zaal als er plotseling een zaagvis verschijnt. Hij wordt al gauw gerust gesteld als blijkt dat 'Zaagvis' gekomen is om 'Zeemeermin' van haar plastic te bevrijden. Net als boven water blijkt de communicatie tussen de verschillende hulpverleningsinstanties niet altijd soepel te lopen.

Tineke: "Ik richt mij op kinderen in de leeftijdscategorie van 3 tot 8 jaar, verwerk altijd de actualiteit in m'n verhalen en ik probeer een boodschap bij m'n publiek over te brengen. In de voorstelling 'Zeemeermin en de linke soep' wordt het kinderpubliek gewezen op de vervuiling van de zee. Het is bedoeld als een wake-up call. In de zomer neemt onze boswachter-pop kinderen mee voor een wandeling door de tuin van bezoekerscentrum 'De Hoep'. Daar spelen we dan op meerdere plekjes een interactief theaterstukje waarbij we iets vertellen over de natuur maar ook meteen de kennis van de kinderen én hun (groot)ouders testen."

NIEUWE DOELGROEP Met 'opa Job' bezoekt Tineke sinds kort ouderen in verzorgings- en verpleeghuizen. Opa Job is 50 jaar getrouwd en zijn vrouw gaat een weekje weg. Dit betekent dat Job voor het eerst voor zichzelf moet zorgen. Bij het zetten van een eerste kopje Senseo koffie gaat het al mis. Hij snapt niets van het apparaat. Tineke: "Je merkt aan de reacties dat het heel herkenbaar is. Zo Leuk! Toch weer poppentheater voor volwassenen".

Meer informatie is verkrijgbaar via info@theaterpoppekus.nl.

Kent u in uw omgeving ook mensen met een bijzondere hobby, een bijzonder beroep, een missie of een bijzonder verhaal, laat het de redactie dan weten.